พันแสงรุ้ง ตอน ประวัติศาสตร์สายบุรี

ยุคก่อนอาณาจักรปัตตานีคือ ยุคลังกาสุกะ อายุ 2,000 ปีผู้คนอยู่ในแถบเทือกเขาบูโดและสันกาลาคีรีมีความหลากหลาย นับถือหลายศาสนา จนถึง 500 ปีที่แล้ว คนหันมานับถืออิสลามมากขึ้นจนกลายเป็นรัฐอิสลาม มีแม่น้ำสายบุรีไหลผ่าน ปัจจุบันไหลผ่านชายแดนไทยกับมาเลเซีย ผ่านเทือกเขา ที่ราบ พรุ สันทราย ชายหาด และอ่าวไทย สมัยนั้นลังกาสุกะมีเมืองซาหรือเมืองสายบุรีเป็นเมืองท่าที่สำคัญ ตั้งอยู่ปลายลุ่มน้ำ เจ้าเมืองเป็นเชื้อชาติเมนังกาเบาประเทศอินโดนีเซีย มีเรื่องราวและหลักฐานทางประวัติศาสตร์มากมาย เช่น แท่นปักธงหน้าบ้านเจ้าเมือง สุสานหรือกาโบร์ซึ่งเป็นแหล่งเรียนรูปที่สำคัญ ท่าเรือปามาท่าเรือโบราณที่ปัจจุบันยังเป็นท่าเรือที่สำคัญของชุมชน การแผ่อำนาจเป็นระบบเครือญาติของเจ้าเมืองต่าง ๆ ไปจนถึงการทำเหมืองแร่ทองคำที่ในสมัยนั้นนำมาผลิตเหรียญดีนาปัตตานี และสายบุรีมีอาณเขตใกล้กับรามัน หรือเมืองกอกอรายอรามันตั้งอยู่ตอนกลางลุ่มแม่น้ำมีอาณาบริเวณแผ่ไปถึงต้นน้ำสายบุรี เจ้าเมือง คือ สุลาต่านโต๊ะลุ ต่อมาเมื่อเมืองรามันรวมกับสยามได้ย้ายเมืองใหม่เป็นเมืองกอตาบาลู มาในยุคปัจจุบันปัญหาระหว่างคนในพื้นที่กับรัฐนั้นักวิจัยมองว่า เกิดจากการครอบงำโดยนโยบายรัฐบางยุคที่ไม่เคารพความแตกต่างของผู้คน ไปจนถึงการแย่งชิงทรัพยากรในรูปแบบการพัฒนาที่ขัดแย้งกับวิถีชิวิต  ซึ่งปัญหามีมาตั้งแต่เปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นต้นมา แต่ปัจจุบันประวัติศาสตร์หน้าใหม่ของลุ่มแม่น้ำสายบุรีจะอยู่ภายใต้เงื่อนไขการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและวัฒนธรรมท้องถิ่น

 

Read more...

พันแสงรุ้ง ตอน กือเม็ง แห่งรามัน

แม้จังหวัดยะลาจะมีความรุนแรง ความขัดแย้งเกิดขึ้นหลายครั้ง แต่ชาวบ้าน นักวิจัย นักวิชาการ เห็นว่าหลายแห่งยังไปได้และมีความงดงาม หมู่บ้านกือเม็ง อ.รามัน อยู่แถบลุ่มแม่น้ำสายบุรี สมัยที่ใช้เรือในการเดินทาง บ้านกือเม็งเป็นจุดสำคัญของนักเดินทาง ชาวบ้านในชุมชนดำเนินชีวิตแบบคนมุสลิมและมีวิถีรามันดั้งเดิม มีภูมิปัญญา ศิลปวิทยาการและการแสดงที่สืบทอดมาถึงปัจจุบัน โดยพบหลักฐานทางประวัติศาสตร์ได้ที่พิพิธภัณฑ์ชุมชน นอกจากนี้ยังมีกริชเป็นเอกลักษณ์พิเศษเฉพาะ ใช้เป็นสัญลักษณ์สื่อถึงวัฒนธรรม มีการร่ายรำและดนตรีเฉพาะ เช่น เครื่องดนตรีลือบะกับรำโนรา-มลายู รำมะโย่งที่ใช้ร่ายรำทำความเคารพต่อพระแม่โพสพโดยปรากฎในหลักฐานพงศาวดารปัตตานีอีกด้วย ชาวชุมชนมีความขัดแย้งกับทางรัฐ เนื่องจากรัฐไม่ใส่ใจต่อประวัติศาสตร์ท้องถิ่นและภาษาท้องถิ่น เปลี่ยนชื่อหมู่บ้านโดยพละการเป็น กาเม็งที่แปลว่า แพะ เพราะเห็นว่าปัจจุบันมีการเลี้ยงแพะมาก แต่แท้จริงแล้วชาวบ้านเรียกชุมชนของตนว่า กือเม็ง ที่เป็นชื่อของสตรีผู้นำชุมชนในอดีตที่ฉลาด มีความรู้ความเชี่ยวชาญด้านอาวุธและไสยศาสตร์ และในอดีตเป็นชุมชนที่เลี้ยงม้าและช้างศึกให้รามัน ซึ่งในท้ายที่สุดรัฐก็ยอมเปลี่ยนชื่อหมู่บ้านให้ชาวบ้านกือเม็งเป็นที่เรียบร้อยแล้ว เพราะการที่รัฐยอมรับนับถือประวัติศาสตร์ท้องถิ่น จะนำมาซึ่งทัศนคติที่ดีต่อรัฐเป็นอย่างมากอาจนำมาซึ่งการคลีคลายความขัดแย้งต่าง ๆ ได้ 

 

Read more...

พันแสงรุ้ง ตอน ปัตตานี ประวัติศาสตร์และเรื่องเล่า

อาณาจักรปัตตานีเป็นเมืองท่าค้าขายกับนานาชาติ เป็นชนเชื้อชาติมลายู ปกครองด้วยราชวงศ์สีวังสาต่อเนื่องมาหลายพระองค์ โดยพญาตูอินทิราวังสาเป็นกษัติรย์องค์ที่ 2 ของปัตตานี ได้หันมานับถือศาสนาอิสลามและต่อมาเปลี่ยนพระนามเป็นสุลต่านอิสมาเอล พระองค์เป็นผู้ทำให้อิสลามเผยแพร่กว้างขวางมากขึ้น ความสัมพันธ์ของไทยกับปัตตานีมีมาตั้งแต่อยุธยาบางครั้งเป็นมิตรบางครั้งก็ทำสงครามกัน จนถึงรัชกาลที่ 1 ปัตตานีตกเป็นเมืองประเทศราชและยึดปืนใหญ่นางพญาตานีมาไว้ที่กรุงเทพฯ ความสัมพันธ์กับชาวจีนก็มีมานาน มีเรื่องเล่าถึงลิ้มโต๊ะเคี่ยม บุรุษชาวจีนที่มาเป็นคหบดีของอาณาจักรปัตตานี ชื่อมุสลิมว่าโต๊ะอาโกะ เป็นผู้ควบคุมการสร้างปืนใหญ่นางพญาตานี เป็นพี่ชายของเจ้าแม่ลิ้มกอเนียว และภาษาที่ใช้ในการสื่อสาร คือ ภาษามลายู-ปัตตานี แม้ปัจจุบันจะมีไทยกลางมาแทนที่บ้าง แต่ก็ยังใช้มลายู-ปัตตานีในการค้าขาย และนอกจากชาวมุสลิมจะใช้ คนจีน คนไทยเชื้อสายพุทธก็ใช้เช่นเดียวกัน นักวิชาการสกว.รศ.ดร.ครองชัย หัตถาได้วิจัยและศึกษาเรื่องราวของชุมชนชาวปัตตานีมองว่า ชุมชนปัตตานีให้ความสำคัญและมีความภูมิใจที่ได้รับรู้ประวัติศาสตร์ของตนเอง รวมถึงสถานที่สำคัญของท้องถิ่น ถ้ารัฐเข้าใจให้ความสำคัญและสัมผัสกับชุมชน ทำประวัติศาสตร์ไทยให้เชื่อมโยงให้เข้ากันได้กับท้องถิ่น ให้เกียรติ จะทำให้ประเทศมั่นคงมากขึ้น

 

Read more...