คลื่นอนาคต ตอน ภูมิปัญญาการจัดการหนี้สิน

หมู่บ้านสามขา จังหวัดลำปาง ที่ที่ผู้คนยังดำเนินชีวิตแบบคนชนบท แต่มีปัญหาเรื่องหนี้สิน ซึ่งจากการสำรวจพบว่าหมู่บ้านแห่งนี้มีหนี้สินมากถึง 18 ล้านบาท ด้วยเหตุนี้ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) จึงริเริ่มแนวคิด งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นเพื่อเปิดโอกาสให้ชุมชนท้องถิ่นได้แก้ไขปัญหา นวัตกรรม บัญชีครัวเรือนเพื่อการจัดการปัญหาหนี้สินของชุมชนชาวบ้านสามขาจึงถูกนำมาใช้ เมื่อรู้ว่าตนเองมีหนี้ ชาวบ้านจึงร่วมกันคิดที่จะดำเนินการลดรายจ่าย และมุ่งมั่นรวมกลุ่มเพื่อหาวิธีเพิ่มรายได้ และกลายเป็นรูปแบบการจัดการหนี้สินที่เป็นต้นแบบให้กับที่อื่นต่อไป

 

Read more...

คลื่นอนาคต ตอน ฮาลาบาลา ป่าสำหรับนักสำรวจ

ป่าฮาลาบาลาเป็นป่าที่มีการร่วมมือและประสานงานในการจัดการทรัพยากรในป่ารวมถึงพื้นที่ป่าใกล้เคียง การอนุรักษ์ทรัพยากรเป็นหน้าที่ของทุกคนเพื่อปกป้องที่มีความสมบูรณ์ที่สุดแห่งในประเทศไทย และการสำรวจและค้นคว้าจะช่วยให้ใช้ประโยชน์ทรัพยากรที่มีอยู่อย่างยั่งยืน ป่าฮาลาบาลาอยู่ในจังหวัดนราธิวาส เป็นป่าที่สมบูรณ์ มีพื้นที่กว้าง และมีความหลากหลายทางชีวภาพ จึงมีการทำระบบ GIS เป็นเครื่องที่นักวิจัยนำมาใช้ ข้อมูลที่ได้จะถูกนำมาประมวลผลและบันทึกไว้เป็นในฐานข้อมูลเพื่อให้ผู้ที่สนใจสามารถนำมาใช้ประโยชน์ต่อไป ข้อมูลที่พบรวมไปถึงฐานข้อมูลเห็ด นักสำรวจสามารถรวบรวมเห็ดได้มากถึง 200 กว่าชนิด เห็ดนั้นเติบโตมาจากรา เราสามารถนำเชื้อรามาศึกษาและสามารถพัฒนาเป็นสารที่มีประโยชน์ใดได้บ้าง ป่าฮาลาบาลาเป็นแหล่งอาศัยของนกเงือก 10 ชนิดจาก 13 ชนิดในประเทศไทย นกเงือกต้องอาศัยในป่าที่อุดมสมบูรณ์ โพรงของนกเงือกเป็นปัจจัยสำคัญในการดำรงชีวิตของนกเงือก แต่การตัดไม้ทำลายป่าทำให้นกเงือกลดลง แต่จากการสำรวจพบว่าโพรงที่เหมาะสมที่จะให้นกอาศัยทำรังมีไม่มากพอ จึงมีการทำรังเทียมขึ้นมาเพื่อให้นกเงือกปรับตัวมาใช้ทำรัง นอกจากนี้นักวิจัยยังเข้าไปสนับสนุนให้ชาวบ้านในชุมชนตระหนักและหวงแหนทรัพยากร มีการพัฒนาคุณภาพชีวิตของชาวบ้าน จัดตั้งโครงการต่างๆเพื่อสนับสนุนการดำรงชีวิตของชาวบ้านมีการโครงการการปลูกพืชกินได้ ไม้ดอกไม้ประดับที่นำพืชจากป่าฮาลาบาลามาปลูกทำให้ชาวบ้านไม่ต้องเข้าไปบุกรุกป่า จัดตั้งกลุ่มเยาวชนรักบาลาที่ให้ความรู้และปลูกฝังการเรียนรู้แก่เยาวชน ด้วยความพยายามที่เหล่านี้ทำให้ชาวบ้านในชุมชนเริ่มตระหนักและหวงแหนทรัพยากรของตน

 

Read more...

คลื่นอนาคต ตอน สื่อชุมชนแนวทางแห่งการพัฒนาท้องถิ่น

เทคโนโลยีการสื่อสารได้เข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวัน ทุกวันนี้โลกการสื่อสารเต็มไปด้วยการแข่งขันทางธุรกิจข้อมูลข่าวสารต่างๆที่นำเสนอไม่ต่างอะไรกับการยัดเยียดเนื้อหาให้ผู้ชม วันนี้สังคมไทยควรมีสื่อเพื่อชุมชน เริ่มมีเสียงเรียกร้องของประชาชนที่ต้องการเข้าไปมีส่วนร่วมกับการผลิตสื่อ เกิดพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสาร พศ.2540 ที่สังคมคาดหวังว่าจะเป็นจุดเปลี่ยนที่ทำให้ประชาชนสามารถมีส่วนร่วมในการกำหนดรูปแบบการผลิตรายการต่างๆที่เป็นประโยชน์แก่ตนได้ มีการจัดตั้งวิทยุชุมชนทั่วประเทศ วิทยุชุมชนในจังหวัดเชียงรายมีส่วนช่วยให้ความรู้แก่ชาวเขา โดยออกอากาศในภาษาชาวเขา เผยแพร่ข้อมูลความรุ้ต่างๆ การหลอกลวงไปค้าประเวณี การปราบปรามยาเสพติด และการเกษตร ช่วยลดช่องว่างระหว่างคนเมืองและชาวเขา แต่ก็ยังพบว่าประชาชนไม่รู้สึกเป็นเจ้าของและไม่ได้มีส่วนร่วมในวิทยุชุมชนนั้น ดังนั้นภายใต้การสนับสนุนของสกว.เกิดโครงการแนวทางพัฒนาวิทยุชุมชน ซึ่งในการศึกษาพบว่าที่ชาวบ้านรู้ถึงไม่เป็นเจ้าของวิทยุชุมชนและไม่ได้ให้ความสนใจเนื่องจากมีเนื้อหาไม่เกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตของชาวบ้าน เนื้อหามาจากข้อมูลทางภาครัฐเพียงฝ่ายเดียว นอกจากนี้ในชุมชนมักจะมีหอกระจายข่าวสาร แต่พบว่าไม่ได้รับความสนใจอย่างเต็มที่ จึงเกิดการวิจัยที่ให้ชาวบ้านเข้าไปมีส่วนร่วมในการผลิตสื่อหอกระจายข่าว ทำให้หอกระจายข่าวเริ่มมีความหมาย ต่อมาได้เกิดแนวคิดจัดตั้งสถานีโทรทัศน์ชุมชนให้ชาวบ้านมีส่วนร่วมเพื่อให้เกิดการพัฒนาชุมชน เกิดโครงการบ้านนอกทีวีที่สร้างห้องเรียนต้นแบบให้ชุมชนมาเรียนรู้การสร้างสื่อโทรทัศน์ นอกจากนี้ยังมีรายการจากสถานีวิทยุโทรทัศน์ช่อง 11 ในจังหวัดพิษณุโลกที่นำเสนอข้อมูลที่ใกล้ตัวชาวบ้าน จนเป็นที่นิยมของชาวบ้าน ดังนั้นจากการวิจัยจึงสรุปได้ว่าสื่อของชุมชน โดยชุมชน เพื่อชุมชน เป็นคำตอบที่ดีที่สุดในการพัฒนาท้องถิ่นที่ยั่งยืนต่อไป แต่ผลการปฏิบัติจริงจะเป็นไปได้แค่ไหนขึ้นกับการมีส่วนร่วมของชุมชนนั่นเอง

 

Read more...

คลื่นอนาคต ตอน เปิดโลกทะเลน้อย

ทะเลน้อย บึงน้ำจืดขนาดใหญ่มีเต็มไปด้วยดอกบัวบาน เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญ เป็นบ้านหลังใหญ่ของสิ่งมีชีวิตที่หลากหลาย และเป็นทะเลสาบตอนบนของทะเลสาบสงขลา เป็นที่พักน้ำจากเทือกเขาบรรทัดก่อนที่จะระบายน้ำลงทะเลสาบตอนกลางและทะเลสาบสงขลาต่อไป แต่เดิมทะเลน้อยจะมีน้ำจืดตลอดปี แต่มีน้ำทะเลหนุนในช่วงฤดูร้อนจากคลองปากระวะทำให้น้ำมีสภาพกร่อย เกิดกระแสหมุนเวียนน้ำจืดน้ำเค็ม ที่ช่วยกวาดล้างวัชพืช ตะกอน โคลนเล็นออกไป ช่วยให้สัตว์และพืชต่างๆเจริญเติบโตได้เต็มที่  เป็นแหล่งพักพิงของนกอพยพของทะเลใต้อีกด้วย นอกจากนี้ในแถบนั้นยังมีพรุหญ้าและพรุเสม็ดเป็นแหล่งหากินและเพาะพันธุ์นกต่างๆอีกด้วย ด้วยความอุดมสมบูรณ์นี้ทำให้มีคนเข้ามาล่านกจำนวนมาก ชาวบ้านได้รวมตัวกันร้องเรียนจนภาครัฐได้ประกาศให้ทะเลน้อยเป็นพื้นที่ห้ามล่าสัตว์ป่าแห่งแรกของประเทศไทยจนถึงปัจจุบัน แต่วันนี้นกลดลงและบางชนิดสูญพันธุ์ ซึ่งสาเหตุมาจากการปิดคลองปากระวะกับอ่าวไทย วงจรน้ำจืดน้ำเค็มถูกตัดขาด วัชพืชขึ้นหนาแน่น เกิดการตื้นเขิน เมื่อไม่มีอาหารและบ้าน ปลาและพืชหลายชนิดจึงสูญพันธุ์ อีกทั้งมีการสร้างถนนปิดกั้นทะเลน้อยกับทะเลสาบตอนกลาง มีการบุกรุกและถางป่าพรุ จากปัญหาเหล่านี้สภาพแวดล้อมของทะเลน้อยเปลี่ยนไป ความอุดมสมบูรณ์ลดลง ส่งผลต่อการประกอบอาชีพของชาวบ้าน มีการดิ้นรนเพื่อให้สามารถดำรงตนได้ในท้องถิ่น หัตถกรรมจากกระจูดเป็นทางเลือกหนึ่งแต่ทุกวันนี้ต้นกระจูดในทะเลน้อยก็ลดน้อยลง จากการวิจัยประวัติศาสตร์ชุมชนป่าพรุควนเคร็ง ป่าพรุเสม็ดผืนใหญ่ที่อยู่ใกล้คลองตะเคร็งที่อยู่ตะวันตกของทะเลน้อย พบว่าชาวบ้านมีการแย่งชิงทรัพยากรเกิดการเผาป่าพรุควนเคร็งครั้งใหญ่กลายเป็นจุดสิ้นสุดของป่าพรุ ทั้งเคร็งและทะเลน้อยในวันนี้เป็นแค่เรื่องเล่าขานโดยมีงานวิจัยที่บอกถึงสาเหตุที่ทำให้เกิดการเสื่อมโทรม

 

Read more...

คลื่นอนาคต ตอน ปูไทยใกล้สูญพันธ์

ปูมะพร้าวเป็นปูไทยที่อาจสูญพันธุ์ไปแล้ว เพราะไม่มีผู้พบเห็นมาหลายปี เป็นปูที่มีรูปร่างแปลกตา มีขนาดใหญ่กว่าปูอื่นๆมีเมื่อโตเต็มที่อาจความยาวถึง 70cm ครั้งหนึ่งมีจำนวนมากอาศัยอยู่ตามเกาะแก่งบริเวณฝั่งอันดามัน สามารถปีนขึ้นต้นมะพร้าวและใช้ก้ามปลิดลูกมะพร้าวได้ กรมประมงได้นำพันธุ์จากหมู่เกาะแถบมหาสมุทรอินเดียมาเพาะเลี้ยงเพื่อศึกษาความเป็นไปได้ในการขยายพันธุ์ เบื้องต้นพบว่าหายใจทางเหงือก ต้องเก็บความชื้นไว้ในลำตัวจึงต้องซ่อนตัวตอนกลางวัน ออกหากินในเวลากลางคืน ใช้เวลาหลายปีจึงโตขึ้น 1kg และเมื่อถึงเวลาลอกคราบมักจะถูกพวกเดียวกันกินกันเอง ทำให้ไม่สามารถขยายพันธุ์ได้ ปูเสฉวนเป็นปูที่อาศัยในเปลือกหอยตลอดเวลา ยกเว้นช่วงสืบพันธุ์หรือช่วงเจริญพันธุ์ที่ไม่สามารถอาศัยอยู่ในเปลือกหอยเดิมได้ เมื่อเปลือกหอยน้อยลง บางครั้งปูเสฉวนจึงต้องอาศัยขยะของมนุษย์เป็นเปลือก และนี่เองอาจจะเป็นสาเหตุที่ปูเสฉวนใกล้สูญพันธุ์ นอกจากนี้ปูทะเลอื่นๆยังเป็นสัตว์น้ำที่มีคุณค่าทางเศรษฐกิจ มีรสชาติดี มีคุณค่าทางอาหาร เป็นสินค้าส่งออกที่ทำรายได้แก่ประเทศ ด้วยความเป็นที่นิยมของผู้บริโภคจึงมีราคาแพง ด้วยประชากรที่เพิ่มขึ้นทุกปี แหล่งอาหารของมนุษย์จึงมุ่งไปที่ทะเล และเมื่อป่าชายเลนเกิดวิกฤตจากการบุกรุกของมนุษย์ ความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรลดลง ปูทะเลเริ่มหายากแต่ความต้องการบริโภคมาก ปูทุกขนาดจึงเป็นที่ต้องการของตลาด เกิดการขาดแคลนปูทะเล แม้นักวิจัยไทยจะหาทางเพาะเลี้ยงปูเพื่อเศรษฐกิจ มีการศึกษาการเลี้ยงปู การเติบโต การวางไข่และฝักตัว และปล่อยลูกปูลงสู่ทะเลและเจริญเติบโตทางธรรมชาติ แต่ก็ต้องอาศัยมาตรการอื่นช่วยด้วย ไม่ว่าจะกินปูตามฤดูกาล ไม่จับปูที่มีขนาดเล็ก เป็นต้น ไม่เช่นนั้นหากเป็นเช่นนี้ต่อไป สถานการณ์ของปูไทยคงเข้าขั้นวิกฤต

 

Read more...